BLASK CIEMNOŚCI I ŚWIATŁO NIEWIEDZY

Książka jest zbiorem artykułów dotyczących wielu dziedzin sztuki sakralnej. Autor – historyk sztuki – zapoznaje czytelnika z szerokim spektrum tematów. Prezentuje między innymi średniowieczne rozumienie koncepcji Boga stwarzającego i porządkującego Uniwersum oraz sposoby pojmowania radości ziemskiej i niebiańskiej w teologii i sztuce. Omawia także rolę kategorii estetycznych w sprawowaniu Eucharystii, ilustruje sposób przedstawiania nagości jako symbolu i wartości w sztuce średniowiecza, zwłaszcza w nagości Chrystusa w scenie chrztu w Jordanie. Rozważa ponadto symboliczne znaczenie zwierząt, roślin i drogich kamieni w wizjach mistyków oraz w kazaniach średniowiecznych autorów. Czytelnik znajdzie w książce także wiadomości na temat szaty roślinnej wzgórza Golgoty, stosowania światła i bieli w wyobrażeniach chwały zbawionych, funkcji encheirionu na wizerunkach Maryi. W osobnym wątku autor przedstawia symbolikę węzłów, dekorację grzebieni liturgicznych, a nawet stosunek św. Wincentego Pallottiego do dzieł sztuki.

Najczęściej stosowane skróty (7)
Wstęp (9)
1. Światło i biel w tradycji wyobrażania chwały eschatologicznej zbawionych (wczesne chrześcijaństwo – średniowiecze) (11)
2. Nagość jako symbol i wartość w kulturze średniowiecza (25)
3. Średniowieczna koncepcja Boga stwarzającego i porządkującego Universum według Mdr 11, 21 (37)
4. Miasto, które posiądą błogosławieni. Niebiańska Jerozolima według Sermo in festo omnium sanctorum św. Bonawentury. Idea miasta jako punkt wyjścia dla alegorii apokaliptycznych (49)
5. Człowiek i zwierzę – partnerzy na wspólnej ziemi. Przywracanie pierwotnej harmonii między człowiekiem a światem zwierząt (56)
6. Sposoby przywracania pierwotnej, rajskiej harmonii w życiu zakonnym w epoce średniowiecza (67)
7. Krzyż jako wieża strażnicza Kościoła-Winnicy (75)
8. Blask ciemności i światło niewiedzy (83)
9. Szata roślinna wzgórza Golgoty w scenach Ukrzyżowania, Zdjęcia z krzyża, Piety i Opłakiwania. Późne średniowiecze (118)
10. Służebna rola kategorii estetycznych w celebrowaniu tajemnicy Eucharystii. Na podstawie encykliki Ecclesia de Eucharistia papieża św. Jana Pawła II (129)
11. Osoba Judasza w obrazie pasyjnym z kościoła św. Jakuba w Toruniu (139)
12. Matka Boża z chusteczką – encheirionem (149)
13. Żywioł wody jako szata zasłaniająca nagość Chrystusa w przedstawieniach Chrztu w Jordanie (154)
14. Struktura formalna i treści symboliczne kadzielnicy ze zbiorów prywatnych wykonanej według recepty z traktatu Teofila Prezbitera Diversarum artium schedula (165)
15. Stosunek św. Wincentego Pallottiego do dzieł sztuki (177)
16. Rozumienie radości ziemskiej i niebiańskiej w teologii i sztuce średniowiecza (189)
17. Concordia Novi et Veteris Testamenti w zestawieniach ilustracji: uderzenia młotków Tubal-Kaina oraz wbijania gwoździ w ręce i nogi Chrystusa podczas krzyżowania (198)
18. Grzebienie liturgiczne, ich dekoracja i ikonografia (211)
19. Węzły w sztuce średniowiecza i ich znaczenie symboliczne (225)
20. Zwierzęta, rośliny i drogie kamienie w wizjach mistyków, konferencjach, kazaniach i homiliach średniowiecznych autorów (238)
Miejsca pierwodruku poszczególnych publikacji (259)
Bibliografia (261)
Spis ilustracji (281)